ZELATATUAK eta ZELATATZAILEAK

Azken klase teorikoan, zelatatu eta zelatatzaileen gaia landu genuen. Hasiera bat eman nahian panoptikoak eta internetek dituzten zenbait berdintasun azaldu zizkigun. Panoptiko hori, espetxe antzerako bat da, non honen erdian dorre handi bat aurkitzen den. Dorre horrek espetxeratuta dauden pertsonak ikusi eta kontrolatzea ahalbideratzen die zaindariei, haiek aldiz ezin dituzte kontrolatzen dauden pertsona horiek ikusi. Berdina gertatzen da beraz interneten dauden zelatatu eta zelatatzaileekin. Zelatatuak ez dute nabaritzen nola kontrolatzen dituzten zelatatzaileek, azken hauek dena dakiten bitartean.

Hori azaldu ondoren ariketa bat egin genuen talde txikietan, non lehenengo guretzat zelatatzaileak izan daitezken programak zerrendatu genituen. Ondoren nola kontrolatzen gaituzten definitu genuen eta azkenik horri nola aurre egin pentsatu zelatatuak izan ez gaitezen.

Hona hemen taula:

NORK?	NOLA?	NOLA SAHIESTU?
Egela	Nabigazioaren kontrola	Pertsona batek besteei pasatzea irakurgaia. Edo beti egela irekita izatea.
Gps mugikorra	Posizionamenduaren kontrola	Kentzea
Google	Sartzen ditugun datu pertsonalak	Datu faltsuak sartzea
Banketxeak-Kreditu txartelak	Datuen kontrola	Ahalik eta gutxien erabiltzea
Facebook	Datuak, konekzioa	Argazkiak ez etiketatzea, txata itzalita izatea...
Whatsapp	Konexioaren azterketa, perfileko argazkiaren kontrola	Tik urdina kendu. Ordua kendu. Argazkia batzuek ikusteko moduan jarri.
Zerbitzuetako karnetak	Gure mugimenduak
Webcam	Gure kameratik inork ezer ez ikusteko	Portatilaren kameran edo beste inolako kameretan pegatina bat edo zerbait jarri tapatzeko.
Konpainia telefonikoak	Lokalizazioa eta erabilera	Telefonoak daukan “modo avion” jarri

Bi bideo ikusteko aukera ere izan genuen. Lehenengoaren izenburua hau zen: ¿Por qué me vigilan si no soy nadie? Bideo honetan, konferentzia batean gai honetaz asko dakien batek, kontrolaren eta pertsona bakoitzak sor dezakeen informazio guztiaren inguruan hitz egiten du. Egunero erabiltzen ditugun mugikorrak, txartelak... guri buruzko informazio ugari ematen diela lehen aipaturiko zelatatzaileei, horrek bidea zabaltzen die zelatatzeko. Baina guzti hori guk geuk sahiestu genezake, egiten ditugun mugimenduak ez publikatuz edota gure bizitza pribatua ixilean mantenduz. Horretaz konturarazteko, Martak adibide bat ezarri zuen, non gizon baten mugikorraren bitartez, zelatatzaileek badakiten momentu bakoitzean non dagoen eta zer egiten duen.

Bigarren bideora salto eginez, izenburua honako hau zuen: Las redes y los datos: una perspectiva crítica. Bertan sare sozialei buruzko informazioa ematen zuen, non pribatutasunak duen garrantzia adierazten zuen. Egia da ere, bideoan aipatzen den bezala, hau lortzea ez dela erraza eta horregatik gomendatzen da edozein gauza idatzi edo egin aurretik honen inguruan hausnarketa sakon bat egitea.

Facebook, Twitter eta Wikipediaren inguruan hitz egiten da baita ere bideoan. Beraien pribatutasun mailari buruz hitz eginez. Amaieran, Richard Stallmanek honako hau esaten du: Facebook no es tu amigo: es un motor de vigilancia masiva.

2. Gelan ikusitakoarekiko gure posizionamendua, hausnarketa.

Saio honekin eta Lorearekin egindako praktikekin, konturatu naiz gaur egun gure zelatatzaileei ematen diegun informazioa, izugarria dela. Erabiltzen ditugun “programa edo aplikazioei” ez diegula erabilera egokirik ematen. Pentsatzen al dugu erbailtzen dugun momentuan, zer gartatu daitekeen gero? Egiten edo igotzen duguna bertara nola erabiliko duten besteek?

Gehien erabiltzen duguna Facebook da, gure gelan hiruzpalau ziren facebook ez zutenak. Baina beraiek al dira gure artean ardi beltzak? Ala gu gara ez dakigunak non gabiltzan? Nik neuk facebooken egunkarietako berriak partekatzeaz gain, argazkiak ere igotzen ditut eta nire lagunekin partekatu. Baina nork ikusten ditu argazki horiek? Nik eta nire lagunek bakarrik? Edo facebookaren atzean dauden zelatatzaileei? Egia esan ez gara konturatzen, baina guzti hau pentsatu egin behar da. Eta erabilera on bat ematen ere saiatu behar gara. Guzti hau sahiesteko ondoriorik onena facebooka ezabatzea dela esango dute askok, baina ez dut uste neurri hori hartzea ere egokia denik. Hori bai, facebookak dituen probatutasunari buruzko testuak ondo irakurri behar dira, eta datuekin kontuz ibili.

Whatsaparekin ere berdina gertatzen da, facebooka ez duten hiruzpalau pertsonek ere aplikazio hau badute, baina hau ere ez al da zelatatzaile bat? Eta hau sahiesteko zer egin behar genuke? Aurretik aipatu bezala, eskaintzen digun pribatutasuna ondo irakurri behar da eta neurriak hartu. Zelatatuak izan ez gaitezen.

3. Ikusitako guztia hezkuntzarekin erlazionatu. Gure posizionamendua irakasle moduan. Zer egin beharko genuke honekiko eskolan?

Gaur egun haurrak geroz eta txikiagotik izaten dute internetekin edo gailu teknologikoekin orokorrean, harremana. Harreman hau hasieratik egokia izatea lortu behar dugu irakasleok, ikasleen familiekin batera. Etxeko hezkuntzatik at, eskolan ere irakatsi egin behar diegu besteek zelata ez gaitzaten, nolakoa izan behar den guk ematen diegun informazioa aplikazio hauei. Horretarako hitzaldi bereziak jaso beharko lituzketela uste dut, eta baita handitzen doazen einean, informatikako orduan hau praktikan jarri. Nola egin beharko luketeen beraien datuen kudeaketa.